Fizika darsligi
Fizika: asoslardan milliy sertifikatgacha. 82 dars va 246 mashq. Fizika asoslari bobi bepul, qolgan boblar fizika obunasi bilan ochiladi.
Fizika asoslari
- Tajribadan fizik modelgacha: kattalik va birlik — Kuzatish, tekshiriladigan gipoteza va modelni ajratish
- O‘lchash: aniqlik, xatolik va ishonchli xulosa — Mutlaq va nisbiy noaniqlikni ajratish
- Vektorlar: yo‘nalishdan proyeksiyaga — Vektor yig‘indisini chizma va proyeksiyalar bilan topish
Kinematika
- Harakatni koordinata va grafik bilan o‘qish — Sanoq sistemasini va moddiy nuqta modelini tanlash
- Nisbiy harakat: daryo, shamol va quvib yetish — Tezlikka “nimaga nisbatan” belgisini biriktirish
- Tezlanish, burilish nuqtasi va ishorali yuza — O‘zgarmas tezlanish shartini tekshirish
- Erkin tushish va vertikal uchishdagi ikki vaqt — Gravitatsion tezlanish ishorasini tanlangan o‘qqa moslash
- Otilgan jism: ikki yo‘nalish, bitta vaqt — Harakatni gorizontal va vertikal qismlarga ajratish
- Aylana bo‘ylab harakat: tezlik o‘zgarmasa ham tezlanish bor — Davr, chastota va burchak tezlikni bog‘lash
- Aylanishni uzatish va sirpanmasdan dumalash — Tasmaning sirpanmaslik shartidan chet tezliklarni tenglashtirish
Dinamika
- Nyuton qonunlari: kuchni kim kimga qo‘ydi? — Jismning erkin kuch diagrammasini tuzish
- Elastiklik va ishqalanish: chegaraviy kuchni haqiqiy kuchdan ajratish — Guk qonunida deformatsiyani tabiiy uzunlikdan hisoblash
- Og‘irlik, tayanch ko‘rsatishi va vaznsizlik — Gravitatsion kuchni jismning tayanchga bosimidan ajratish
- Gravitatsiya, balandlik va orbital tezlik — Masofani sirt emas markazdan o‘lchash
- Qiya tekislik va bir nechta kuch: o‘qni oqilona tanlash — Og‘irlik kuchini tekislik bo‘ylab va unga tik yoyish
- Bog‘langan jismlar va ipning yashirin sharti — Ip uzunligi o‘zgarmasligidan kinematik bog‘lanish chiqarish
- Aylanma dinamika: markazga intilma kuch alohida kuch emas — Radial natijani real kuchlar yig‘indisi sifatida yozish
Statika va saqlanish qonunlari
- Massa markazi va muvozanatning barqarorligi — Massa markazini og‘irlikli o‘rtacha orqali topish
- Kuch momenti va oddiy mexanizmlarning narxi — Kuch yelkasini ta’sir chizig‘igacha tik masofa sifatida topish
- Ish, quvvat va kinetik energiya: kuch yo‘l davomida nima qildi? — Mexanik ishning ishorasini kuch va ko‘chish burchagidan aniqlash
- Energiya balansi: balandlik, prujina va yo‘qotishlar — Potensial energiyaning nol sathini tanlash
- Impuls va reaktiv harakat: tizim chegarasini tanlash — Kuch impulsi bilan jism impulsi o‘zgarishini bog‘lash
- To‘qnashuv: impuls saqlanadi, energiya doim emas — Elastik va mutlaq noelastik to‘qnashuvni farqlash
Suyuqlik va gaz mexanikasi
- Bosim va Paskal qonuni: kuch qayerda ko‘payadi? — Bosimni normal kuchning yuzaga nisbatidan topish
- Gidrostatika, tutash idish va bosim o‘lchash — Mutlaq va ortiqcha bosimni ajratish
- Arximed kuchi va suzish: qaysi hajmni olish kerak? — Siqib chiqarilgan muhit hajmini to‘g‘ri aniqlash
- Oqim: uzluksizlik va Bernulli energiya balansi — Sarf saqlanishidan kesimlar tezliklarini bog‘lash
Tebranish va to‘lqinlar
- Garmonik tebranish: faza harakatning holatini aytadi — Amplituda, davr, chastota va fazani ajratish
- Prujinali va matematik mayatnik: davr va energiya — Ikki mayatnik modelining qaytaruvchi ta’sirini ajratish
- So‘nish va rezonans: energiya qachon yig‘iladi? — Erkin va majburiy tebranishni farqlash
- Mexanik to‘lqin: zarra tebranadi, shakl tarqaladi — To‘lqin tarqalishi bilan muhit zarrasi harakatini ajratish
- Tovush: balandlik, tembr, intensivlik va aks-sado — Tovushning chastota, intensivlik va spektr xususiyatlarini ajratish
Molekulyar fizika va termodinamika
- Ko‘rinmas zarrachalardan o‘lchanadigan moddaga — MKNning tajribaviy dalillarini izohlash
- Ideal gaz: bosim va temperaturaning molekulyar ma’nosi — Ideal gaz modelining chegaralarini aytish
- Izojarayonlar: grafikdan o‘zgarmas kattalikni topish — Izotermik, izobarik va izoxorik jarayonlarni ajratish
- Ichki energiya va gaz ishi: holat bilan yo‘lni ajratish — Ichki energiyani jismning mexanik energiyasidan ajratish
- Birinchi qonun: issiqlik, ish va ichki energiya ishoralari — Q=ΔU+A ishoralarini izchil qo‘llash
- Issiqlik uzatish: uch mexanizmni bir hodisada ajratish — O‘tkazuvchanlik, konveksiya, nurlanishni ajratish
- Issiqlik balansi: suv, idish va yoqilg‘i energiyasi — Solishtirma issiqlik sig‘imini massa bilan bog‘lash
- Issiqlik dvigateli: ikkinchi qonun va Karno chegarasi — Birinchi va ikkinchi qonunlarning vazifasini ajratish
- Bug‘lanish, to‘yingan bug‘ va qaynash: bir xil hodisa emas — Bug‘lanish va kondensatsiyani molekulyar izohlash
- Havoning namligi: foiz, bug‘ bosimi va shudring nuqtasi — Absolyut va nisbiy namlikni farqlash
- Sirt taranglik va kapillyar: kuch chegarada ta’sir qiladi — Sirt taranglik kuchini kontakt chizig‘i bilan bog‘lash
- Qattiq jism: tuzilish, kuchlanish va elastiklik chegarasi — Kristall va amorf tuzilishni farqlash
- Qattiq jismni qizdirish: kengayishdan erishgacha — Issiqlik kengayishini uzunlik va hajmga qo‘llash
Elektrostatika
- Zaryad qayerdan keladi: elektrlanish va o‘tkazgich — Elektrlanishni elektronlarning ko‘chishi bilan tushuntirish
- Kulon kuchi: masofa, ishora va muhitni birga hisoblash — Kulon qonunining nuqtaviy zaryad modelini qo‘llash
- Elektr maydonni yig‘ish: vektorlar va zaryadlangan shar — Maydon kuchlanganligini sinov zaryadidan ajratish
- Potensial va ish: ishorani yo‘qotmasdan energiya hisoblash — Potensialni maydon kuchlanganligidan ajratish
- Kondensatorlarni ulash: qaysi kattalik bir xil? — Sig‘imning geometriya va muhitga bog‘liqligini tushuntirish
- Maydon energiyasi: batareya ishini ham hisobga oling — Kondensator energiyasining uch ifodasidan mosini tanlash
Elektr toki
- Tok, kuchlanish va tashuvchilar: zanjirda nima oqadi? — Tokni vaqt birligida o‘tgan zaryad bilan bog‘lash
- Qarshilik va Om qonuni: material, o‘lcham, temperatura — Solishtirma qarshilikni oddiy qarshilikdan ajratish
- Aralash zanjir: tugunlarni ko‘rib soddalashtirish — Ketma-ket va parallel ulanishni tugunlardan aniqlash
- Elektr energiyasi va qizish: qaysi kattalik doimiy? — Elektr ishini va quvvatni birliklari bilan hisoblash
- Haqiqiy manba: EYuK, ichki qarshilik va foydali quvvat — EYuK bilan klemmalar kuchlanishini ajratish
- O‘lchov asboblari: o‘lchash zanjirni o‘zgartiradi — Ampermetr va voltmetr ulanishini fizik sabab bilan izohlash
- Suyuqlik, gaz va vakuumdagi tok: tashuvchini toping — Turli muhitlarda erkin zaryad tashuvchilarni aniqlash
- Yarimo‘tkazgich: elektron, kovak va boshqariladigan tok — Xususiy va aralashmali o‘tkazuvchanlikni ajratish
Magnetizm va elektromagnetizm
- Magnit maydonni ko‘rish va o‘lchash — Tok maydoni yo‘nalishini o‘ng qo‘l qoidasi bilan topish
- Tokka ta’sir qiluvchi kuch va elektr dvigateli — Amper kuchining kattaligi va yo‘nalishini topish
- Lorens kuchi: aylana, spiral va zarrani tanlash — Magnit kuchining ishini tahlil qilish
- Oqim o‘zgarsa: Faradey va Lens qonunlari — Oqim o‘zgarishidan induksiya EYuKini topish
- Induktivlik va LC konturda energiya almashinuvi — O‘zinduksiya EYuKi yo‘nalishini topish
- O‘zgaruvchan tok: faza, impedans va rezonans — Effektiv va amplituda qiymatlarni ajratish
- Quvvat koeffitsiyenti, transformator va uzatish — Aktiv va to‘la quvvatni ajratish
- Elektromagnit to‘lqin va axborot uzatish — Elektromagnit to‘lqinning tezlik–chastota–uzunlik bog‘lanishini qo‘llash
Optika va nisbiylik
- Nur modeli: soya, yorug‘lik tezligi va yassi ko‘zgu — Soya o‘lchamini o‘xshash uchburchaklar bilan topish
- Sinish, chegaraviy burchak va optik tola — Snell qonunida burchaklarni normaldan olish
- Sferik ko‘zgu va linza: tasvirni avval bashorat qiling — Yupqa linza va sferik ko‘zgu tenglamalarini ishoralar bilan ishlatish
- Ko‘z, lupa, mikroskop va teleskop — Ko‘z akkomodatsiyasi va ko‘rish nuqsonlarini tushuntirish
- Interferensiya va difraksiya: yo‘l farqidan naqshgacha — Kogerent to‘lqinlarning yo‘l farqidan maksimum va minimumni topish
- Rang, qutblanish va ko‘rinmas nurlanish — Dispersiya va spektral tahlilning sababini tushuntirish
- Fotometriya: chiroq kuchi va yuzaning yoritilishi — Yorug‘lik oqimi, kuchi va yoritilganlik birliklarini ajratish
- Nisbiylik: soat, uzunlik, tezlik va energiya — Xususiy vaqt va xususiy uzunlikni aniqlash
Kvant, atom va yadro fizikasi
- Energiya kvanti, foton va yorug‘lik bosimi — Chastota yoki to‘lqin uzunligidan foton energiyasini topish
- Fotoeffekt: chegara chastotasi va to‘xtatuvchi kuchlanish — Chiqish ishi, foton energiyasi va maksimal kinetik energiyani ajratish
- Atom sathlari, spektral chiziqlar va lazer — Energiya sathlari farqidan foton energiyasini aniqlash
- Yadro tarkibi va bog‘lanish energiyasi — Z, A va neytron sonini farqlash
- Radioaktiv yemirilish, aktivlik va detektor — α,β,γo‘tishlarda A va Z ni saqlanishdan topish
- Yadro reaksiyasi: energiya balansi va boshqariladigan zanjir — Reaksiyada massa soni va zaryad saqlanishini qo‘llash
- Elementar zarralar va saqlanish qonunlari bilan tekshirish — Lepton, hadron va fotonni asosiy xossalari bo‘yicha ajratish